Door de toenemende industrialisatie ontstond in de jaren ’60 van vorige eeuw in de Belgische staalindustrie een nijpende tekort aan goederenwagens voor het vervoer van rollen plaatstaal. Dit resulteerde in een bestelling van meer dan 1700 nieuwe wagens met de aanduiding Shmms, Shimms en Tahms die eind jaren 1960 en in de loop van de jaren 1970 werden geleverd.

 5939 + Tahms Hombeek 23.05.95 13h33 (avF414.002aSNN)
De 5939 op kop van een trein met goederenwagens Tahms met rollen plaatstaal in Hombeek op 23 mei 1995 13h33 (foto Axel Vermeulen)

Het ijzererts dat in de hoogovens gesmolten wordt tot vloeibaar staal wordt verwerkt tot knuppels of plakken die het basismateriaal vormen voor de verwerking in de koud- en warmwalserijen. Het resultaat zijn de rollen plaatstaal die via het spoor en over de weg naar andere bedrijven in binnen- en buitenland vervoerd worden, waar ze verder verwerkt worden in allerlei toepassingen waarin staal verwerkt zit.

De NMBS heeft eind jaren 1960 systematisch geïnvesteerd in nieuwe en aangepaste goederenwagens voor het vervoer van staalrollen. Deze wagens op draaistellen kregen de letteraanduiding Shs, Tas en Shims en later als Shmms, Shimms en Tahms.

Shmms en Shimms

De platte wagens Shmms werden vanaf 1968 tot 1978 in drie reeksen gebouwd van 250, 270 en 350 stuks. Zij werden ingedeeld als type 3614 A2, A6 en A8. De letteraanduiding Shmms betekent dat het gaat om speciale platte wagens op draaistellen (S) voor het vervoer van rollen plaatstaal met horizontale as (h) met een nuttige lengte van minder dan 15 meter (mm) en geschikt voor snelheden tot maximum 100 km/u (s). De eerste twee reeksen A2 en A6 tellen zeven wiegen voor een maximum toegelaten lading van 59,5 ton. De laatste reeks was voorzien van vijf wiegen en geschikt voor een maximum lading van 62 ton.

Bij de wagens Shimms verwijst de letter ‘i’ naar de schuifwand in drie delen voor de bescherming van de rollen plaatstaal en naar vaste kopwanden. Deze wagens hebben vijf wiegen en een draagvermogen van 58 ton. Van dit type zijn verschillende reeksen gebouwd vanaf 1977. Bij de moderne wagens type Shimmns met verschuifbare huif duidt de ‘n’ op een laadvermogen boven 60 ton.

De goederenwagens Tahms

De wagens van het type Tahms zijn eveneens geschikt voor het vervoer van rollen plaatstaal met horizontale as maar hebben een roldak dat naar één kant openschuift en een kopwand die kan neergelaten worden. Ze worden aanvankelijk in 1969 aangeduid als Tas en later als Tahs. De kleine letter ‘a’ verwijst naar het aantal assen. Later kregen de wagens de letteraanduiding Tahms, waarbij de ‘m’ duidt op een wagen met vier assen en een nuttige lengte kleiner dan 15 meter. De 'h' staat voor het vervoer van rollen plaatstaal met horizontale as.

 

Er bestaan drie reeksen Tahs-wagens met volledig horizontaal dak (type 3614 A3, 3614 A4 en 3614 A9) die over de volledige lengte kunnen geopend worden.

De wagens van de twee andere reeksen hebben een horizontaal dak dat aan beide uiteinden schuin afloopt (type 3614 A5 en 3614 A7). De wagens met een schuin aflopend dak zijn vooral bedoelt voor installaties waar de rollen plaatstaal niet over de wanden kunnen getild worden. Dit was vaak het geval in oudere bedrijven. In deze situaties volstaat het om de lading aan de laagste uiteinden van de wagen over te laden.

De kopwanden van de wagens van het type Tahms kunnen neergelaten worden. Het roldak kan geopend worden met een kruk dat met de hand of met een pneumatisch boorgereedschap bediend wordt.

In het totaal werden 900 wagens tussen 1969 en 1978 gebouwd in vijf reeksen met telkens zeven wiegen. Deze laatste reeks (3614 A9) is uitgerust met armklemmen voor het vastzetten van de rollen. De wagens zijn voorzien van een smalle deur voor het bedieningspersoneel. Deze deur bevind zich op de zijkant of in het midden. Via deze deur kon het peroneel nagaan of de lading voldoende bevestigd was, ook bij gesloten rolluiken. Binnenin waren de wagens voorzien van zeven wiegen. De maximale diameter ven de staalrollen die konden geladen worden was twee meter. Het maximum toegelaten gewicht van de lading was 57 000 kg.

De wagens voor het vervoer van rollen plaatstaal worden geladen volgens een schema dat je terugvindt op de zijkant van de wagens. Het verschilt naar gelang het type wagen met horizontaal of aflopend dak. Hierbij worden de rollen gelijk verdeeld over de zeven wiegen met een maximum toegelaten gewicht en diameter per wieg van 57 ton en 56 ton voor de laatste reeks A9. Indien mogelijk worden de rollen boven de spillen van de draaistellen geplaatst wanneer dit volstaat voor de hele lading. Bij het laden van de wagens wordt rekening gehouden met het laadvermogen en de toegelaten asdruk van de spoorsectie waarop de wagens worden ingezet. Deze gewichtstabel wordt eveneens op de wagens gedrukt.

Hg Tahs 03b laadschema 1

Hg Tahs 03b laadschema 2

Deze wagens Tahms werden meestal in volledige treinen samen met wagens van andere typen in de staalnijverheid gebruikt.  Ze reden vooral treinen vanaf de warmwalserijen in het Luikse en rond Charleroi naar enerzijds de Antwerpse haven, anderzijds naar de metaalverwerkende bedrijven. Deze laatste industrietak was in volle uitbreiding en was over het ganse land gevestigd. Zo werd deze staalplaat gebruikt voor de auto-industrie, maar ook in bedrijven voor huishoudelijke toestellen.

Tekening Tahms 3614A5 1971 Wagen met oprolbaar dak voor vervoer van coils   Copy

De inzet van deze wagens bleef gedurende een 20 jaar volgens een vast patroon verlopen. Door de harde laad- en losomstandigheden enerzijds en door de opkomst van de diverse plastics zouden de wagens vanaf de jaren 1980 meer en meer overbodig worden. Vanaf deze periode werden ze bij zware schade niet meer hersteld en dadelijk afgesteld. Door de crisis in de staalnijverheid begin jaren 1980 werden vele wagens werkloos en werden ze in reserve gesteld. Veel wagens stonden afgesteld te Herve en Battice. Deze reservewagens werden nadien opnieuw geactiveerd op het ogenblik dat de in dienst zijnde wagens wegens schade afgesteld werden. Eind jaren 1990 werd de definitieve afstelling geleidelijk doorgevoerd.

Tahms van LS Models

LS Models brengt de Tahms uit in model met plat een dak (A3, A4 en A9) en met een schuin aflopend dak (A5 en A7) in tijdperk III (tot 1970), IVa (tot 1981) en IVb (tot 1990). In tijdperk III hebben de wagens de letteraanduiding Tas voorafgegaan door een witte stip. De witte stip geldt als aanduiding dat de wagens voldoen aan de nieuwe Europese UIC voorschriften opgelegd in 1964. Begin jaren ’70 verandert de benaming in Tahs met witte stip en vanaf 1980 bij de invoering van de nieuwe UIC afspraken krijgen de wagens de aanduiding Tahms en zonder witte stip.

Bekijk hier de tekeningen 

Tekening Tahms 3614A3 1969 Wagen met oprolbaar dak voor vervoer van coils
Tekening Tahms 3614A4 1970 Wagen met oprolbaar dak voor vervoer van coils
Tekening Tahms 3614A5 1971 Wagen met oprolbaar dak voor vervoer van coils
Tekening Tahms 3614A7 1972 Wagen met oprolbaar dak voor vervoer van coils
Tekening Tahms 3614A9 1978 Wagen met oprolbaar dak voor vervoer van coils met speciale vastzetstangen
(tekeningen NMBS)

Gebruikte bronnen: LSV - Casier 1997, fiches NMBS,